Khi doanh nghiệp bị Tòa án tuyên bố phá sản, tài sản cần được xác định, bảo toàn, định giá và chuyển hóa thành nguồn tiền để thi hành quyết định của Tòa án. Quản tài viên là chủ thể trực tiếp tổ chức hoạt động quản lý, thanh lý tài sản, đồng thời phối hợp với Chấp hành viên, Tòa án và các đơn vị chuyên môn. Công việc này là một chuỗi nghiệp vụ liên tục, từ tiếp nhận hồ sơ, xác minh, kiểm kê, thu hồi, bảo quản đến định giá, tổ chức bán, giao tài sản và hoàn thiện hồ sơ thi hành
Hoạt động quản lý, thanh lý tài sản của Quản tài viên được thực hiện trên cơ sở hệ thống pháp luật chuyên ngành và các quy định liên quan:
1. Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15, Nghị định 64/2026/NĐ-CP và Nghị định 65/2026/NĐ-CP;
2. Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 và Nghị định 152/2026/NĐ-CP;
3. Luật Đấu giá tài sản, Nghị định 172/2024/NĐ-CP và Thông tư 19/2024/TT-BTP;
4. Luật Giá, Nghị định 78/2024/NĐ-CP và các Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam.
Luật Phục hồi, phá sản và Nghị định 64/2026/NĐ-CP tạo thành cơ chế chuyên biệt cho việc thi hành quyết định tuyên bố phá sản. Pháp luật thi hành án dân sự, đấu giá tài sản và giá cung cấp quy tắc nghiệp vụ cho từng hoạt động có liên quan.
Quản tài viên tập hợp quyết định tuyên bố phá sản, tiếp nhận văn bản yêu cầu tổ chức thi hành của Chấp hành viên và các tài liệu liên quan. Hồ sơ thường gồm báo cáo tài chính, sổ kế toán, danh mục tài sản, danh sách chủ nợ, người mắc nợ, hợp đồng, chứng từ sở hữu và hồ sơ về biện pháp bảo đảm. Trên cơ sở đó, Quản tài viên mở hồ sơ theo dõi, thiết lập danh mục công việc và liên kết thông tin pháp lý, kế toán với hiện trạng của từng tài sản.
Quản tài viên làm việc với người đại diện doanh nghiệp, bộ phận kế toán, ngân hàng, cơ quan đăng ký, chủ nợ, người mắc nợ và người đang quản lý tài sản để xác minh khối tài sản của doanh nghiệp. Phạm vi xác minh có thể bao gồm:
5. Nhà, đất, công trình, máy móc, thiết bị, phương tiện, hàng hóa và vật tư;
6. Tiền, tài khoản, khoản phải thu, quyền đòi nợ và các khoản đầu tư;
7. Phần vốn góp, cổ phần, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích phát sinh từ hợp đồng;
8. Tài sản đang được bên thứ ba giữ, tài sản dùng để bảo đảm và tài sản cần thu hồi.
Kết quả kiểm kê được thể hiện bằng biên bản, hình ảnh, thông số nhận dạng, số lượng, chất lượng, vị trí, tình trạng sử dụng và tài liệu về quyền sở hữu. Quản tài viên đối chiếu sổ sách với thực tế, làm rõ chênh lệch và cập nhật hồ sơ tài sản.
Quản tài viên phân loại tài sản theo nguồn gốc, tình trạng pháp lý và phương thức xử lý. Tài sản thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp được lập danh mục quản lý, thanh lý; tài sản thuê, mượn hoặc của bên thứ ba được tách riêng theo quan hệ pháp lý tương ứng.
Với tài sản bảo đảm, Quản tài viên xác định hợp đồng, nghĩa vụ được bảo đảm, người đang giữ tài sản và giá trị dự kiến. Các khoản phải thu, quyền tài sản, tài sản phát hiện bổ sung và tài sản thu hồi từ giao dịch bị tuyên vô hiệu cũng được ghi nhận. Mỗi tài sản nhờ đó có một “hồ sơ nhận diện” để lựa chọn cách bảo quản, định giá và bán phù hợp.
Quản tài viên tổ chức tiếp nhận, kiểm kê, lập biên bản hiện trạng, bố trí bảo quản hoặc thuê đơn vị bảo quản và áp dụng biện pháp quản lý phù hợp. Với máy móc, phương tiện, hàng hóa và tài sản chuyên dụng, công việc có thể gồm bảo dưỡng cần thiết, kiểm soát kho bãi, an ninh, phòng cháy, môi trường và bảo hiểm.
Khi việc vận hành kỹ thuật tối thiểu, bảo dưỡng hoặc bảo đảm an toàn là cần thiết để duy trì giá trị tài sản, Quản tài viên thu thập thông tin và tổ chức phương án bảo quản phù hợp. Mọi biến động về số lượng, hiện trạng, địa điểm và người giữ tài sản được cập nhật bằng chứng từ, giúp tài sản luôn ở trạng thái có thể kiểm soát và bàn giao.
Đối với công nợ, Quản tài viên gửi yêu cầu xác nhận, đối chiếu số liệu, hướng dẫn nộp tiền vào tài khoản được chỉ định và theo dõi chứng từ. Với tài sản do chủ thể khác quản lý, Quản tài viên làm việc để tiếp nhận lại tài sản, giấy tờ và dữ liệu liên quan.
Khi có giao dịch cần xem xét, Quản tài viên thu thập hợp đồng, chứng từ, dữ liệu kế toán và thông tin về dòng tài sản để báo cáo, đề nghị Tòa án xử lý. Tài sản được thu hồi sẽ được cập nhật vào danh mục và đưa vào quy trình quản lý, định giá, bán. Hồ sơ nguồn gốc, biên bản tiếp nhận và chứng từ tạo căn cứ minh bạch cho từng kết quả thu hồi.
Quản tài viên chuẩn bị hồ sơ pháp lý, tài liệu kỹ thuật và thông tin hiện trạng. Sau khi báo cáo Chấp hành viên, Quản tài viên lựa chọn doanh nghiệp thẩm định giá đủ điều kiện, ký hợp đồng và phối hợp khảo sát. Khi nhận chứng thư, Quản tài viên đối chiếu tài sản, số lượng, mục đích, giả thiết, điều kiện áp dụng và kết quả giá để báo cáo, lưu hồ sơ và làm cơ sở xác lập giá khởi điểm.
Với tài sản đáp ứng điều kiện bán trực tiếp theo cơ chế chuyên biệt, Quản tài viên xác định giá từ thông tin thị trường, hiện trạng, ý kiến chuyên môn và tài liệu so sánh. Mục tiêu là mức giá khách quan, có căn cứ và phản ánh khả năng chuyển nhượng của tài sản.
Đấu giá là phương thức chủ yếu để đưa tài sản ra thị trường. Sau khi báo cáo Chấp hành viên, Quản tài viên lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá theo tiêu chí pháp luật quy định, ký hợp đồng, cung cấp hồ sơ và phối hợp công khai thông tin, niêm yết, cho xem tài sản, giải đáp hồ sơ pháp lý. Quản tài viên theo dõi việc thực hiện hợp đồng và tập hợp đầy đủ tài liệu về kết quả đấu giá.
Với tài sản thuộc trường hợp bán trực tiếp, Quản tài viên tìm kiếm người mua, cung cấp thông tin, tổ chức bán theo mức giá đã xác định và lập biên bản bán tài sản. Hồ sơ thể hiện tài sản, hiện trạng, giá bán, người mua, phương thức thanh toán và điều kiện giao nhận.
Quản tài viên hướng dẫn người mua, người mắc nợ và các chủ thể có nghĩa vụ chuyển tiền vào tài khoản do cơ quan thi hành án dân sự chỉ định. Chứng từ được đối chiếu với hợp đồng, biên bản bán tài sản và thông báo kết quả đấu giá.
Quản tài viên tổ chức bàn giao tài sản, chìa khóa, hồ sơ kỹ thuật, giấy tờ sở hữu và tài liệu liên quan. Biên bản ghi nhận hiện trạng, số lượng, người giao, người nhận và các nghĩa vụ tiếp nối. Quản tài viên cũng phối hợp cung cấp hồ sơ phục vụ đăng ký, sang tên và thực hiện nghĩa vụ tài chính.
Khi cần áp dụng biện pháp thi hành bắt buộc để thu hồi hoặc giao tài sản, Quản tài viên lập hồ sơ đề nghị và phối hợp với Chấp hành viên trong quá trình tổ chức thực hiện.
Quản tài viên lập báo cáo về kết quả xác minh, tình trạng tài sản, phương án bảo quản, việc lựa chọn đơn vị dịch vụ, kết quả định giá, bán và bàn giao. Hợp đồng, hóa đơn, biên bản, chứng thư, thông báo và chứng từ được sắp xếp theo từng tài sản.
Quản tài viên theo dõi chi phí quản lý, bảo quản, thẩm định giá, đấu giá và giao tài sản; cung cấp hồ sơ để Chấp hành viên thực hiện thanh toán theo quyết định của Tòa án. Hồ sơ hoàn chỉnh giúp đối chiếu dòng tiền, chi phí, kết quả xử lý tài sản và hoàn tất việc thi hành.
Một quy trình được tổ chức tốt giúp bảo toàn giá trị, mở rộng khả năng tiếp cận người mua và nâng cao mức thu hồi cho khối tài sản phá sản. Quản tài viên kết nối công việc pháp lý, tài chính và vận hành để biến danh mục trên sổ sách thành tài sản có thể kiểm soát, định giá, giao dịch và chuyển giao. Hồ sơ minh bạch cũng giúp Tòa án, cơ quan thi hành án dân sự, chủ nợ, người lao động và người mua cùng theo dõi thông tin nhất quán.
Quản lý, thanh lý tài sản doanh nghiệp phá sản là quá trình nghiệp vụ tổng hợp. Quản tài viên xác minh, lập hồ sơ, bảo toàn, tổ chức thu hồi, tổ chức định giá, tổ chức bán và giao tài sản; phối hợp với Chấp hành viên khi áp dụng biện pháp thi hành bắt buộc. Chất lượng của từng hoạt động góp phần quyết định tính minh bạch và hiệu quả thu hồi của toàn bộ quá trình.
Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin pháp lý tổng quát theo pháp luật hiện hành và không thay thế ý kiến tư vấn cho một hồ sơ cụ thể.
Quản tài viên Lâm Đức Tráng – Chứng chỉ hành nghề số 1946/TP/QTV-CCHN. Doanh nghiệp, chủ nợ và tổ chức có nhu cầu trao đổi về hoạt động quản lý, thanh lý tài sản có thể liên hệ qua thông tin được công bố tại phasan.vn.